Lịch sử phát triển

25/08/2017

Khái quát về lịch sử phát triển của huyện Tam Dương qua các thời kỳ.

SỰ THAY ĐỔI ĐỊA LÝ HÀNH CHÍNH HUYỆN TAM DƯƠNG QUA CÁC THỜI KỲ LỊCH SỬ

       Sách Đại Nam nhất thống chí có chép: “ Huyện Tam Dương xưa là đất Phong Châu; đời Trần thuộc lộ Quốc Oai; thời thuộc Minh có lẽ là đất huyện Dương thuộc phủ Tuyên Hóa; Đời Lê Quang Thuận đặt là Tam Dương, trước do phủ Đoan Hùng kiêm lý, bản triều năm Minh Mệnh thứ 11 đổi lệ phủ Vĩnh Tường”.

       Theo Đất nước Việt Nam qua các đời: “Vì nhà Minh đặt phủ châu huyện ở nước ta đại khái là căn cứ vào tình hình ở cuối đời Trần, chúng ta có thể căn cứ vào tình hình ở thời thuộc Minh và do đó mà suy ra tình hình ở thời Trần mạt trước cuộc cải cách của Hồ Quý Ly… Huyện Dương có lẽ từ thời Trần mạt”.

          Như vậy, tên huyện xuất hiện vào khoảng đời nhà Trần, cuối thế kỷ XIV, gọi là huyện Dương, một cái tên mang ý nghĩa rất đẹp là Mặt trời, là ánh sáng, là sự sống cho muôn loài.

         Thời Pháp thuộc huyện Tam Dương thuộc phủ Vĩnh Tường, đạo Sơn Tây (theo Nghị định của Toàn quyền Đông Dương ký ngày 8-1-1890). 9 năm sau, huyện Tam Dương thuộc tỉnh Vĩnh Yên (theo Nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên ngày 29-12-1899 do toàn quyền Đông Dương ký).

          Từ đó đến nay, địa dư huyện Tam Dương đã qua nhiều lần thay đổi, điều chỉnh.

          Giữa thế kỷ XIX, huyện có 7 tổng, 61 xã, thôn. Năm Tự Đức thứ 5 (1853), “ Trích lấy 19 xã của 3 tổng Hội Thượng, Đạo Tú và Hoàng Chế huyện Yên Lạc sát nhập vào huyện này. Nay lãnh 10 tổng, 84 xã

Năm 1927, trong sách Danh mục các Làng thuộc xứ Bắc Kỳ, huyện Tam Dương có 10 tổng, 53 làng. Tổng Bình Hoà có 7 làng: Bảo Chúc, Bình Hoà, Điền Trù, Hướng Đạo, Yên Hạ, Yên Thượng, Yên Lập. Tổng Đạo Tú có 6 làng: Cẩm Trạch, Đạo Tú, Lai Sơn, Long Trì, Thanh Vân, Thuỵ Yên. Tổng Định Trung có 8 làng: Bảo Sơn, Định Trung, Đôn Hậu, Hán Nữ, Khai Quang, Nhân Mỹ, Xuân Trường, làng Vĩnh Yên và 2 khu phố: Vĩnh Thành, Vĩnh Thịnh. Tổng Hoàng Chuế có 6 làng: Duy Hàn, Đan Trì, Hoàng Vân, Hoàng Chuế, Phú Vinh, Thư Lâu. Tổng Hội Thượng có 3 làng: Đông Đạo, Hội Thượng, Hội Hợp, (do sáp nhập 4 làng Tiên Hội, Tiên Nga, Tiên Sơn và Thuỵ Sơn làm 1 làng). Tổng Miêu Duệ có 6 làng: Bảo Phác, Cửu Yên, Dị Nậu, Hữu Thủ, Miêu Duệ. tổng Quan Ngoại có 6 làng: Đại Điền, Quan Đình, Quan Nội, Quan Ngoại, Sơn Đình, Vạn Phẩm. Tổng Tĩnh Luyện có 5 làng: Lũng Hữu, Phàn Thạch, Phù Liễn, Tĩnh Luyện, Tần Lũng. Tổng Yên Dương có 4 làng: Bồ Lý, Đạo Trù, Vĩnh Ninh, Yên Dương.

          Sau cách mạng tháng Tám 1945, Quốc hội và Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà xoá bỏ cấp tổng, mở rộng các xã (một dơn vị hành chính cơ sở nhỏ hơn tổng nhưng lớn hơn làng trước kia) bao gồm một số làng xóm nhất định, với quy mô địa lý phù hợp với trình độ quản lý chính của cán bộ ở cơ sở. Nhiều tên xã mới ra đời. Có xã lấy tên các anh hùng dân tộc, các nhà hoạt động chống Pháp, hoặc tên các liệt sỹ cách mạng. Có xã lấy các khẩu hiệu, các danh từ cách mạng đặt tên xã mình, như: Cộng Hoà (Thanh Vân), Hạnh Phúc (Khai Quang)… Có xã kết hợp hai từ đầu hoặc hai từ cuối của hai tên làng lớn nhất, tiêu biểu nhất làm tên chung cho xã, như xã Đại Đình từ đầu của làng Đại Điền kết hợp với từ cuối của làng Sơn Đình…

          Sau cải cách ruộng đất năm 1955, theo Chỉ thị số23/TTg ngày 15-4-1963 về việc sửa đổi tên phố, tên xã, tên thôn thì tên gọi và địa giới các làng xã của huyện tiếp tục thay đổi.

          Đến năm 1968 (hợp nhất tỉnh Vĩnh Phú), phần lớn tên làng trước kia trở thành tên thôn, đơn vị hành chính dưới cấp xã, huyện Tam Dương có 19 xã, 70 thôn (làng):

          Xã An Hoà có 4 thôn: Đô Lương, Làng Đồi, Yên Hạ, Yên Thượng.

          Xã Duy Phiên có 2 thôn: Duy Hàn, Phú Vinh.

          Xã Đại Đình có 5 thôn: Đại Điền, Đồng Hội, Đồng Lộ, Đồng Thõng,Sơn Thanh.

          Xã Đạo Tú có 4 thôn: Cẩm Trạch, Đạo Tú, Long Trì, Thuỵ Yên.

          Xã Định trung có 3 thôn: Định Trung, Làng Trám, Vĩnh An.

          Xã Đồng Tĩnh có 3 thôn: Phàn Thạch, Phù Liễn, Tĩnh Luyện.

          Xã Hoàng Đan có 2 thôn: Đan Trì và Hoàng Vân.

          Xã Hoàng Lâu có 3 thôn: Hoàng Chuế, Lực Điền, Thư Lâu.

          Xã Hoàng Hoa có 3 thôn: Cầu Tre, Dị Nậu Hạ, Dị Nậu Thượng.

          Xã Hợp Châu có 3 thôn: Bảo Chúc, Bình Hoà, Điền Lương.

          Xã Hợp Thịnh có 3 thôn: Hội Hạ, Hội Hợp, Lạc Thịnh.

          Xã Hướng Đạo có 4 thôn: Đồng Bông, Hưux Thủ, Làng Gô, Làng Láng.

          Xã Khai Quang có 6 thôn: Đôn Hậu, Hán Nữ, Khai Quang, Mậu Lâm, Mậu Thông, Vĩnh Thịnh.

          Xã Tam Quan có 5 thôn: Đồng Bùa, Quan Đình, Quan Nội, Quan Ngại, Xuân Nhân.

          Xã Thanh Vân có 7 thôn: Lai Sơn, Nhân Mĩ, Phú Minh, Phúc Lai, Thanh Vân, Viên Du, Xuân Trường.

          Xã Vân Hội có 3 thôn: Đông Đạo, Vân Hội, Vân Tập.

          Theo quyết định số 178/QĐ ngày 15-7-1977 của Hội đồng Chính phủ, huyện Tam Dương hợp nhất với huyện Lập Thạch thành huyện Tam Đảo; xã Định Trung, xã Khai Quang và thị trấn Tam Đảo tách khỏi huyện Tam Dương để sáp nhập vào thi xã Vĩnh Yên.

          Theo Nghị quyết kì họp thứ 4 Quốc hội khoá 6 và Thông báo số 13/TBTW ngày 14-12-1978, huyện Tam Dương tách khỏi huyện Lập Thạch để sáp nhập với huyện Bình Xuyên, vẫn lấy tên là huyện Tam Đảo.

          Theo Nghị định số 36/NĐ-CP ngày 9-6-1998, huyện Tam Đảo được chia thành 2 huyện Tam Dương và Bình Xuyên như trước. Từ ngày 1-9-1998, huyện Tam Dương bắt đầu làm việc theo đơn vị hành chính mới.

          Trước yêu cầu mở rộng thị xã Vĩnh Yên, thi hành Nghị định số 72/NĐ-CP ngày 18-8-1999 của Chính phủ, thôn Lai Sơn (xã Thanh Vân), khu Đồi Son (xã Vân Hội) và thị trấn Tam Dương được tách khỏi huyện Tam Dương, nhập vào thị xã Vĩnh Yên.

          Từ đó, huyện Tam Dương có 17 xã. Số xã có giảm nhưng do dân số nhiều năm sau tăng, các đơn vị cư dân phát triển thêm, nên toàn huyện có 91 làng (thôn), như sau:

          Xã An Hoà có 7 làng: Đô Lương, Hương Đình, Nội Điện, Ngọc Thạch 1, Ngọc Thạch 2, Phương Lâu, Yên Thượng.

          Xã Duy Phiên có 2 làng: Duy Hàn, Phú Vinh.

          Xã Đại Đình có 14 làng: Ấp Đồn, Đại Điền, Đồng Thõng, Đồng Hội, Đồng Lộn, Đồng Linh, Hữu Tài, Lán Than, Lõng Sâu, Sơn Đình, Sơn Phong, Sơn Thanh, Suối Đùm, Trại Mới.

          Xã Đạo Tú có 4 làng: Cẩm Trạch, Đạo Tú, Long Trì, Thuỵ Yên.

          Xã Đồng Tĩnh có 3 làng: Diện, Phàn Thạch, Phù Liễn.

          Xã Hoàng Đan có 2 làng: Đan Trì và Hoàng Vân.

          Xã Hoàng Hoa có có 3 làng: Làng Vẽ, Lũng Hữu và Tần Lũng.

          Xã Hoàng Lâu có 3 làng: Hoàng Chuế, Lực Điền, Thư Lâu.

          Xã Hồ Sơn có 6 làng: Cầu Tre, Đồng Bả, Làng Hà, Núc Hạ, Núc Thượng, Sơn Đồng.

          Xã Hợp Châu có 3 làng: Bảo Phác, Cửu Yên, Nga Hoàng.

          Thị trấn Hợp Hoà có 4 làng: Bảo Chúc, Điền Lương, Liên Bình, Vinh Phú và 1 phố: Phố Me.

           Xã Hợp Thịnh có 1 làng: Hội Hạ (Làng Hạ).

          Xã Hướng Đạo có 5 làng: Làng Chùa, Điền Phú, Hướng Đạo, Yên Liệp, Yên Sơn.

          Xã Kim Long có 13 làng: Ấp Đồn, Đồng Áng, Đồng Bông, Đồng Bắc, Đồng Mận, Đồng Vang, Làng Gô, Làng Hà, Hữu Thủ, Hợp Minh, Làng Láng, Lan Đình, Số 8.

          Xã Tam Quan có 10 làng: Làng Cả, Làng Chanh, Đồng Bùa, Làng Mấu, Làng Mạ, Kiên Tháp, Kiên Tràng, Nhân Lí, Quan Nội, Xóm Quả.

          Xã Thanh Vân có 6 làng: Nhân Mĩ, Phú Ninh, Phúc Lai, Xóm Mới, Xuân Trường, Viên Du và 1 con phố: Phố Thanh Vân.

          Xã Vân Hội có 3 làng: Chấn Yên, Vân Hội, Vân Tập.

          Theo nghị định số 153/2003/NĐ-CP ngày 09-12-2003 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số huyện để thành lập thị xã Phúc Yên và huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc: 4 xã Đại Đình, Tam Quan, Hồ Sơn, Hợp Châu được tách khỏi huyện Tam Dương và nhập vào huyện Tam Đảo.

          Huyện Tam Dương còn lại 32.307,17ha diện tích tự nhiên và 92.624 nhân khẩu, có 13 đơn vị hành chính trực thộc gồm các xã: An Hoà, Duy Phiên, Đạo Tú, Đồng Tĩnh, Hoàng Đan, Hoàng Hoa, Hoàng Lâu, Hợp Thịnh, Hướng Đạo, Kim Long, Thanh Vân, Vân Hội và thị trấn Hợp Hoà.

                                                                   

                                                                                                                                                                        Nguyễn Xuân Lân

Các tin đã đưa ngày: