Văn hóa

25/08/2017

Vài nét khái quát về lịch sử - văn hóa Tam Dương

Cổng Làng văn hóa Phúc Lai - Thanh Vân                                 * Ảnh: Bùi Hiếu

                                          Cổng làng văn hóa Phúc Lai - Thanh Vân                    * Ảnh: Bùi Hiếu -PVH&TT

 

I. VỀ ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH QUA CÁC THỜI KỲ LỊCH SỬ

Tam Dương cuối thời Trần đầu thời Mạc gọi là huyện Dương. Đến thời thuộc Minh vẫn gọi là huyện Dương, thuộc phủ tuyên Hóa; thời Lê Trung Hưng đổi thành huyện Tam Dương thuộc phủ Đoan Hùng trấn Sơn tây. Vào năm 1830 (đời Nguyễn), Tam Dương thuộc đạo Vĩnh Yên. Năm 1899, toàn quyền Paul Dumer ký Nghị định thành  lập tỉnh Vĩnh Yên thì Tam Dương thuộc tỉnh Vĩnh Yên. Vào năm 1903, huyện Tam Dương có 10 tổng, 57 làng. Với cương vực như vậy, Tam Dương thời đó bao gồm cả vùng đất thị xã Vĩnh Yên ngày nay (trừ xã Thanh Trù).

Thời Tự Đức, giữa thế kỷ XIX, lỵ, sở huyện Tam Dương đóng tại làng Tích Sơn (nơi xưa là Thành phủ Đoan Hùng, thuộc Trấn Sơn Tây).

Đị giới hành chính như trên tồn tại đến sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Từ năm 1946, tổng Yên Dương nhập về huyện Lập Thạch. Tháng 8-1946, xã Hợp Thịnh, Đồng Tâm (Vân Hội), Hạnh Phúc (Khai Quang) nhập về Vĩnh Yên. Đầu năm 1947, các xã trên lại về huyện Tam Dương.

Ngày 1-2-1955, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 459-TTg tái lập thị xã Vĩnh Yên chỉ có 4 khu phố, xã Tích Sơn và các xá thuộc Vĩnh Yên ngày nay vẫn thuộc huyện Tam Dương. Ngày 5-7-1977, Chính phủ ra Nghị định 178/CP nhập các xã Khai Quang, Định Trung và thị trấn Tam Đảo về thị xã Vĩnh Yên.

Tháng 2- 1968, tỉnh Vĩnh Phúc hợp nhất với tỉnh Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú, Tam Dương là một huyện của tỉnh Vĩnh Phú. Tháng 10-1977, huyện Tam Dương hợp nhất với huyện Lập Thạch thành huyện Tam Đảo. Tháng 12-1978, huyện Lập Thạch tách khỏi huyện Tam Đảo, lập lại huyện Lập Thạch như cũ; huyện Bình Xuyên tách khỏi huyện Mê Linh để nhập với Tam Dương thành huyện Tam Đảo mới, tồn tại đến tháng 6-1998.

Theo Nghị định số 36/1998/NĐ-CP ngày 9-6-1998, chia tách huyện Tam Đảo thành hai huyện Tam Dương và Bình Xuyên. Huyện Tam Dương tái lập có 18 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 1 thị trấn.

Ngày 18-8-1999, Chính phủ ra Nghị định sô 72/1999/NĐ-CP điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Vĩnh Yên, theo đó, thị trấn Tam Dương, thôn Lai Sơn (thuộc xã Thanh Vân) và khu Đồi Son (thuộc xã Vân Hội) của huyện Tam Dương sáp nhập vào thị xã Vĩnh Yên.

Ngày 09-01-2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 153/2003/NĐ-CP về việc thành lập thị xã Phúc Yên và huyện Tam Đảo. Thực hiện nghị định trên, các xã; Tam Quan, Hồ Sơn, Đại Đình và Hợp Châu thuộc huyện Tam Dương chuyển về huyện Tam Đảo mới; huyện Tam Dương còn lại 13 xã, thị trấn.

Huyện Tam Dương ngày nay có 13 xã, thị trấn là Hợp Thịnh, Duy Phiên, Hoàng Lâu, Hoàng Đan, Vân Hội, An Hòa, Đồng Tĩnh, Hoàng Hoa, Hướng Đạo, Kim Long, Đạo tú, Thanh Vân và thị trấn Hợp Hòa.

Phía Đông Tam Dương giáp huyện Bình Xuyên và thành phố Vĩnh Yên; phía Tây giáp huyện Lập Thạch; phía Nam giáo huyện Vĩnh Tường và Yên Lạc; phía Bắc giáp huyện Lập Thạch và huyện Đại Từ (tỉnh Thái Nguyên)

Tam Dương là vùng chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng và vùng núi đồi của tỉnh, nên địa hình rất đa dạng, phong phú và phức tạp.

Huyện Tam Dương có một đoạn của sông Phó Đáy chảy qua. Sông Phó Đáy từ Tuyên Quang chảy vào địa phận Vĩnh Phúc từ xã Quang Sơn (Lập Thạch), chảy qua địa phận huyện Tam Dương và Vĩnh Tường (bên bó trái) dài hơn 40 km rồi đổ vào sông Lô. Sông Phó Đáy là đường phân giới tự nhiên giữa huyện Tam Dương và Lập Thạch. Nay bắc qua sông có thêm cầu Bến Gạo trên địa phận xã Đồng ích (Lập Thạch) và Hoàng Đan (Tam Dương), tạo thuận lợi cho giao lưu kinh tế- văn hóa- xã hội giữa Lập Thạch- Tam Dương và các huyện khác trong tỉnh.

Sông Phó Đáy chảy ra địa phận huyện Tam Dương tuy ngắn nhưng cũng có tác dụng lớn đối với đời sống sản xuất của nhân dân ven sông.

Ngoài nguồn lợi thủy sản, vẫn chuyển hàng hóa sông Phó Đáy còn cung cấp nước tưới cho lúa, hoa màu của những xã thuộc Bắc Tam Dương, của huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc, Bình Xuyên thông qua công trình thủy lời Liễn Sơn.

Tam Dương có một số đường giao thông quan trọng, tạo thuận lợi cho Tam Dương phát triển kinh tế - xã hội. Đó là quốc lộ số 2 Hà Nội- Hà Giang, quốc lộ 2B lên khu nghỉ mát Tam Đảo, đường sắt Hà Nội- Lào Cai, quốc lộ 2C qua Tam Dương- Lập Thạch đi Tuyên Quang, đường 36m Hợp Châu- Đồng Tĩnh và đường cao tốc Nội Bài- Lào Cai. Ngoài ra còn hệ thống đường liên xã, liên thôn đã được nhựa hóa, bê tông hóa, đảm bảo giao thông thuận tiện phục vụ đời sống, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn huyện.

                                                       ( Nội dung đang trong thời gian cập nhật *    Bùi Hiếu - Phòng Văn hóa và Thông tin)

Các tin đã đưa ngày: